लोकशाहीच्या गप्पा....

आपल्या देशात साधारण १९३५ साली म्हणजे सुमारे ७५ वर्षांपूर्वी आधुनिक लोकशाहीचा पाया रचला गेला असं म्हणायला हरकत नाही. १९३५ साली ब्रिटिशांनी केलेल्या सुधारणांमुळे भारतीयांना खुल्या निवडणुका हा प्रकार प्रथमच अनुभवता आला. काँग्रेस, मुस्लीम लीग सह सर्व प्रमुख पक्षांनी या १९३५ च्या सुधारणेप्रमाणे या निवडणुकीत भाग घेतला. आणि काँग्रेसने बहुतांश प्रमुख प्रांतांमध्ये सत्ता हस्तगत केली. अशीच अजून एक निवडणूक महायुद्धानंतर झाली. ज्यामध्ये काँग्रेस ने आधीप्रमाणेच वर्चस्व मिळवले. परंतु मुस्लीम बहुल प्रांतांमध्ये मात्र मुस्लीम लीग ने निर्विवाद वर्चस्व गाजवले. पुढे देशाला स्वातंत्र्य मिळाले. पाकिस्तान चे जाऊ द्या. पण भारतात मात्र लोकशाही शासनव्यवस्थेला सुरुवात झाली. १९५० साली बाबासाहेबांच्या कर्तृत्वामुळे जगातले सर्वोत्तम गणले गेलेले संविधान भारताला मिळाले. पंडित नेहरूंच्या नेतृत्वाखाली लोकशाही फुलत गेली. त्यांच्याच मुलीने, इंदिरा गांधी ने लोकशाहीला नख लावायचा प्रयत्न केला, मात्र संविधान आणि लोकशाहीच श्रेष्ठ ठरून इंदिरेला नतमस्तक व्हावे लागले. अशा प्रकारे तावून सुलाखून भारतातील लोकशाही शासनव्यवस्था मजबूत झाली असे म्हणतात. ६० वर्षांमध्ये भारतातील लोकशाही एक आदर्श आहे असं कित्येकांचा दावा आहे.
छान...! तसे असेल तर खरच छान...!!
पण हा सगळा दावा वगैरे लोकशाही शासनव्यवस्थेबद्दलचा आहे. लोकशाही शासनव्यवस्था आणि लोकशाही संस्कृती या दोन भिन्न गोष्टी आहेत हे आपण समजून घेतले पाहिजे. अनेकांना असे वाटते की जी अनेक वर्षांपासून चालू असते ती संस्कृती. परंतु तसे नसते. संस्कृती ही काही वर्षातच निर्माण होऊन काही वर्षातच संपूही शकते. (तसे नसते, नाहीतर नुकत्याच टीकेच्या झोतात आलेल्या चंगळवादी संस्कृतीला "संस्कृती" म्हणले गेले नसते..!). लोकशाही संस्कृती भारतीय भूमीत ६० वर्षात अद्यापही रुजली नाही हा अतिशय दुर्दैवाचा भाग आहे. शासनव्यवस्था रुजली... संस्कृती नाही....

लोकशाही शासनव्यवस्था आणि लोकशाही संस्कृती यातला फरक काहीसा टिळक आगरकर यांच्या वादासारखा आहे. आणि खरे तर काहीसा नव्हे तर त्यांच्यातला वाद हाच होता असे लक्षात येते. आधी लोकशाही संस्कृती की आधी लोकशाही शासनव्यवस्था हा तो वाद होय. महात्मा गांधी आणि सावरकर या दोन भिन्न वृत्तींच्या किंबहुना अगदी विरुद्ध वृत्तींच्या दोन महान नेत्यांनी आपापल्या परीने संस्कृती आणि शासनव्यवस्था एकाचवेळी पाहिजे असा प्रयत्न केला. दोघांनीही अन्यायी ब्रिटीशांवर हल्ले चढवले. दोघांनीही अस्पृश्यते विरोधात कार्य केले. पुरुषांच्या बरोबरीने स्त्रियांनीही स्वातंत्र्य चळवळीत भाग घ्यायला पाहिजे असे गांधींनी म्हणताच असंख्य स्त्रिया पारंपारिक बंधनं सोडून इंग्रजांविरुद्ध रस्त्यावर उतरल्या! सावरकरांच्या "गाय हा केवळ एक उपयुक्त पशू आहे. गायीचे मांस खाल्ल्याने काही होत नाही" अशा लिखाणाने समाज ढवळून निघाला. एकूणच समाजात आपापल्या परीने प्रगल्भता आणायचे आणि लोकशाही संस्कृती आणायचे प्रयत्न केले. इतकेच नव्हे तर "लोकशाही संस्कृतीच्या" पाश्चात्त्य कल्पनांना दोघांनीही नाकारले. या देशातली लोकशाही या देशाच्या मातीशी निगडीत पाहिजे, इंगलंडची कॉपी नको असे दोघांनीही आग्रहाने मत मांडले. गांधी सावरकरांनंतर 'लोकशाही संस्कृती' साठी फार थोड्या प्रमाणात प्रयत्न झाले.

आपल्या इथल्या जवळपास ९० % लोकांना आता लोकशाही आणि निवडणूक हा प्रकार माहित आहे. संपूर्ण शासनव्यवस्था माहित नसेल कदाचित. पण आपण मत दिलं की सरपंच निवडून येतो हे गावच्या अडाण्यालाही आता माहित आहे. थोडक्यात आपला नेता आपण निवडायचा ही गोष्ट नवीन नाही. म्हणूनच लोकशाही शासनव्यवस्था रुजली आहे असे आपण म्हणू शकतो.
परंतु घराघरात असणाऱ्या हुकुमशाहीबद्दल काय म्हणावे?? धार्मिक हुकुमशाही बद्दल काय म्हणावे? खाप पंचायत बद्दल लिहिलेल्या लेखामध्ये मी धार्मिक हुकुमशाहीबद्दल लिहिले आहे. माझ्या आजच्या लेखाचा विषय हा घरात नसलेली लोकशाही हा आहे. पुरुषप्रधान संस्कृती ही आजच्या कुटुंबातील हुकुमशाहीला कारणीभूत आहे.
मध्यमवर्गीय, अतिशय आधुनिक सुख सोयींनी युक्त घरांमध्ये राहणाऱ्या, मक्डोनाल्ड्स मध्ये बर्गर खाणाऱ्या तरुण मुलाला साधे आपले करिअर निवडायचे स्वातंत्र्य कित्येकांच्या घरांमध्ये नसते ही वस्तुस्थिती आहे. त्याच्या बापाने हुकुमत गाजवावी त्याच्या खालोखाल आई, मग मोठी ताई किंवा दादा आणि मग आपण. एक प्रकारची चातुर्वर्ण्य व्यवस्था मध्यमवर्गीय घरांमध्ये आहे असे वाटते मला. स्वातंत्र्य म्हणजे स्वैराचार नव्हे हे टिळकांचे वाक्य पालकच आपल्या मुलांना सांगत असतात. तेव्हा साहजिकच प्रश्न पडतो, स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार मधला फरक कोण ठरवणार??? देशाचे कायदे जसे लोक ठरवतात. (किंवा लोकसंख्या ज्या देशात प्रचंड असते तिथे लोकांचे प्रतिनिधी!), तसेच घरातले कायदे-नियम हे लोकांनीच म्हणजेच कुटुंबातील प्रत्येक सदस्याने ठरवावेत याला मी म्हणीन लोकशाही संस्कृती...!!!

मला आठवतंय, मी लहान असताना माझ्यात माझ्या मोठ्या भावात आणि आई बाबांमध्ये जोरदार भांडणे व्हायची. "करायला सांगितलं की गपचूप करायचं" असला हुकुमशाही प्रकार आमच्या घरात नव्हता.त्यामुळेच वादविवाद खूप व्हायचे. घरातल्या मतस्वातंत्र्याचा मी (वय साधारण १२) आणि माझा भाऊ (वय साधारण १७) पुरेपूर वापर करायचो. शेवटी अनेक बाबतीत आम्ही मतदान घ्यायचो. शेवटी बहुमताने जो निर्णय होईल तो घेतला जायचा. घरातली कामे हा एक मोठा प्रश्न प्रत्येक घरात असतो. तसाच तो आमच्याही घरात होता. स्वच्छता, भाज्या आणणे, अंथरूण-गाद्या आवरणे, इस्त्री करणे/ इस्त्रीला टाकलेले कपडे आणणे भाजी चिरणे, बिलं भरणे अशी एक ना असंख्य कामे.... यावरून होणाऱ्या भांडणांनी कंटाळून शेवटी  बाबांनी एखाद्या कॉन्फरन्स (संसदच म्हणा एक प्रकारची) सारखे आम्हाला बसवले. आम्ही चौघे गोल बसलो. एकत्र बसून कामांची यादी केली. आणि सगळ्यांनी मिळून कामे ठरवून घेतली. त्याही वेळी वादविवाद झाले. पण समजूतदारपणे समोरच्याच्या बाजू लक्षात घेऊन आम्ही सर्व कामे विभागली. पुढे कित्येक महिने त्यावेळी ठरलेली पद्धत अमलात येत होती. माझे ठरलेले काम मी जर केले नाही तर सर्वानुमते मला शिक्षाही होत असे. पण माझे काम न करण्यामागे एखादे कारण असेल तर मात्र सर्वानुमतेच सूटही मिळायची.  यालाच मी म्हणीन लोकशाही संस्कृती.

माझ्या ओळखीत कित्येक घरं आहेत जिथे लोकशाहीचा मागमूसही नाही. हुकुमांवर हुकुम तेवढे निघत असतात. (मग फतवा काढणाऱ्यांना शिव्या का देतात देव जाणे..!). माझ्या एका मित्राच्या घरी अगदी मोकळं वातावरण आहे. खुलेपणाने चर्चा आहे. पण काही बाबतीत, काही मुद्दे निघाले की तर्कशुद्ध चर्चा हा प्रकार लोप पावतो. त्याचा पूजा अर्चा करण्यावर विश्वास नाही. तो देवाला मानत नाही. परंतु त्याचे हे मत असू शकते आणि त्याच्या मतानुसार वागायचा त्याला हक्क आहे ही गोष्ट त्याचे पालक समजून घेत नाहीत. त्यामुळे त्याला घरात सत्यनारायण पूजेपासून गणपतीपर्यंत सारे करावे लागते. तसा स्पष्ट 'आदेशच' असतो त्याच्या वडिलांचा..!!!
एका मैत्रिणीच्या घरी तिच्या आईला तिनी घराबाहेर राहिलेलं आवडत नाही. म्हणजे दिवसभर मुलगी घराबाहेर असली तर आई बेचैन होऊन जाते. यातला काळजीचा भाग वगळूया. कारण ही माझी मैत्रीण तिच्या आजीच्या/मामाच्या घरी जरी गेली असेल तरी तिच्या आईला अस्वस्थपणा येतो. शेवटी तिची आई फर्मान काढते की आता घरातून बाहेर पडायचं नाही. घरात बस. घरात बसून काहीपण कर. काळजीमुळे एखादे बंधन घातले जाणे मी समजू शकतो, परंतु तशी काळजी वाटली म्हणून बंधन घातले आहे हे आपल्या पाल्याला सांगणे गरजेचे आहे. तसा संवाद आवश्यक आहे. माहिती अधिकार नावाचा एक उत्कृष्ठ कायदा आपल्या देशात आला आहे. त्याच्या नुसार सरकारने एखादा निर्णय घेतला की त्याचे कारण, पार्श्वभूमी या सर्व गोष्टी आपण होऊन सांगणे बंधनकारक आहे. तसेच आपल्या घरातल्या लोकशाहीतही घडले पाहिजे. वरील उदाहरणामध्ये आईने मुलीला घराबाहेर न जाऊ देण्याची कारणे सांगितली पाहिजेत. त्यावर शुद्ध तर्कावर आधारित चर्चा व्हायला पाहिजे. कित्येकदा मला असं वाटतं की याच तर्कशुद्ध चर्चेमध्ये आपला पराभव होईल की काय या भीतीपोटी पालक "चर्चा नकोय" असा सूर लावतात.
माझ्या अजून एका मित्राच्या घरातील गम्मत म्हणजे त्याचं सगळं घराणं लोकशाहीवादी, गांधींचे अनुयायी, शिवाय आणीबाणीच्या वेळी आजी आजोबा जेल मध्ये वगैरे गेलेले. अशा घरात काहीवेळा माझ्या त्या बिचाऱ्या मित्राला अजिबात स्वातंत्र्य नसते... रात्र रात्र मित्रांबरोबर तात्त्विक चर्चा करण्याची या मुलाला मोठी हौस. एखाद्या मित्राबरोबर कट्ट्यावर चर्चा सुरु झाल्यावर २-३ वाजता पोलिसांनी हटकल्यावर ती चर्चा संपते. या गोष्टीवरून त्याचे त्याच्या पालकांशी रोज खटके उडतात. अखेर त्याच्या वडिलांनी हुकुम काढला की घराचा असा नियम आहे की या घरात परत यायचं असेल तर ११ च्या आत यायचं नाहीतर घराबाहेर जायचं. आता हा नियम कोणी निर्माण केला?? हा नियम बनवताना कोणत्या लोकशाही मार्गाने याची चर्चा झाली होती?
पैसे कमावणारे ते पालक उच्च वर्णीय असतात... नव्याने कमवायला लागल्यावर मोठ्या भावाला किंवा बहिणीला अचानक मिळणारा मान तुम्हाला जाणवला नाही का?? तुम्हालाच लहान भाऊ/ बहिण असेल तर त्यांना एकदा विचारून बघा.... घरात असणाऱ्या वर्णव्यवस्थेची नीट कल्पना येईल तुम्हाला. रोटीच्या तुकड्यासाठी गावच्या पाटलापुढे गयावया करणारे शेतमजूर आणि पालक कमावून खायला घालतात म्हणून निमूटपणे त्यांचे ऐकणारे पाल्य यात मला तरी काहीच फरक दिसत नाही.
आता कोणी म्हणेल "काय राव पालकांना तुम्ही गावच्या क्रूर पाटलाची किंवा हुकुमशहा ची उपमा देत आहात... असे कसे चालेल... शेवटी आई वडील असतात ते आपले..".
कबूल... सगळे कबूल...! भाव भावना प्रेम इत्यादी गोष्टी आल्याने काहीच नियमांमध्ये कायद्यांमध्ये शिथिलता येते, आणि ती आलीच पाहिजे. पण माझा मुद्दा एवढाच आहे की ही शिथिलता, हा समजूतदारपणा दोन्ही बाजूंकडून असायला हवा. आणि पालकांकडून तर जास्त, कारण ते वयाने मोठे असतात, परिपक्व असतात..(असतातच असे नाही पण निदान तसे मानले तरी जाते..!!). घराच्या नियमांना अपवाद फक्त वडिलांसाठी आणि माझ्यासाठी नाही याला समानता म्हणत नाहीत. जसे देशाचे तसेच घराचे...समानतेशिवाय लोकशाही नाही. घरातूनच लोकशाही संस्कृती निर्माण करायची असेल तर घरात प्रथम समानता हवी. गावचा पाटील किंवा हुकुमशहांशी मी तुलना करत नसून माझे म्हणणे स्पष्ट व्हावे म्हणून हे उदाहरण दिले.

अजून एक उदाहरण माझ्या एका मैत्रिणीचं, तिच्या घरात अतिशय मोकळं वातावरण. आई वडील डॉक्टर, एकुलती एक मुलगी, सर्वजण हुशार, छोटं सुखी कुटुंब..! पहिल्यापासून असलेल्या मोकळ्या वातावरणात मुलगी वाढलेली असल्यामुळे साहजिकच सर्व गोष्टी आईशी बाबांशी बोलायची सवय, परंतु आपल्या तरुण मुलीला बॉयफ्रेंड असू शकतो, ही सामान्य गोष्ट पचवायला त्यांना आता जड जाते आहे. त्यावरून घरात वाद सुरु झाले. वादांमधून मग तिनी घरी खोटे सांगणे सुरु झाले. अशा या परिस्थितून मुलीचे पालक बिथरले आणि ते हुकुमशाही पद्धतीने वागू लागले. परत ते आव तर असं आणतात की माझ्या मुलीला सगळं स्वातंत्र्य दिलेलं आहे.
"आम्ही सांगितलं की गपचूप करायचं, आम्ही तुझ्या भल्याचंच सांगतोय" , अशा अविर्भावात पालक वागू लागले. इथे नेमके काय घडले? तर, पालक आणि पाल्यात्ला संवाद संपला, अविश्वास निर्माण झाला, आणि तो का संपला कारण पालकांनी आपल्या मुलीचा एक व्यक्ती म्हणून असलेला हक्क काढून घेण्याचा प्रयत्न केला. अशा वेळी लोकशाही कशी काय टिकावी? जिथे संवादाच होऊ शकत नाही, जिथे संवाद हा भीती, संशय आणि अस्थिरतेच्या पार्श्वभूमीवर होतो, तिथे लोकशाहीचे स्वतंत्र वारे कसे खेळणार...??????
स्वतंत्र व्यक्ती म्हणून आपल्या मुलाला/मुलीला, त्यांच्या मतांना मान देणं ही घरातील लोकशाहीसाठी अत्यंत आवश्यक बाब आहे. आणि जोवर घरापासूनच लोकशाही संस्कृती निर्माण होत नाही. तोवर लोकशाही शासनव्यवस्था किती का रुजेना, लोकशाही संस्कृती मात्र मूळ धरणार नाही.
लोकशाहीची संस्कृतीचा विकास स्वतःपासून होत जाऊन नंतर कुटुंब, आजूबाजूचे लोक, नातेवाईक, सोसायटी, मोहल्ला, शहर, राज्य, देश अशा प्रकारेच होऊ शकतो....
लोकशाहीच्या गप्पा मारणाऱ्या लोकांनी आज आत्मनिरीक्षण करण्याची गरज आहे. लोकशाही संस्कृती निर्माण करणे आपल्याच हातात आहे...!!!
आणि लोकशाही संस्कृती शिवाय शासनव्यवस्थेला अर्थ नाही... आधी काय हवे हा टिळक आगरकर वाद असला तरी कधी ना कधी तरी दोन्ही हवे आहे ही गोष्ट कोणीच नाकारू शकणार नाही.... 

दुष्काळात तेरावा.....!

12 Sun Signs

नुकतेच ऐकिवात आले की बारा राशींमध्ये मारामाऱ्या सुरु झाल्या आहेत. ३६० अंशाचे आकाश प्रत्येकी ३० अंश या पद्धतीने शेकडो वर्षांपूर्वीच विभागले गेले असताना तेराव्या राशीचा नुकताच लागलेला "शोध" हे या राशींमधल्या भांडणाचे मूळ आहे. तेराव्या राशीला नेमके किती अंश द्यावेत आणि ते कोणी द्यावेत यावरून हा वाद सुरु असल्याचे समजते. नवीन आलेल्या राशीने आपल्याला समान वागणूक मिळावी अशी अपेक्षा व्यक्त केली असल्याचे अधिकृत सूत्रांकडून सांगण्यात आले. नवीन राशीला पश्चिमी लोक 'ओफियोकस' असे म्हणत असले तरी, नव्या राशीच्या चित्रावरून "भुजंगधारी" असे मराठी नाव देण्यात आले आहे.

ophiuchus

पार्श्वभूमी:
सुमारे २३०० वर्षांपूर्वीच्या ज्योतिषी आणि संशोधक लोकांनी गणित करणे सोपे जावे यासाठी केवळ बाराच राशींना मान्यता दिली. शिवाय पूर्वापार चालत आलेल्या परंपरेनुसार त्यावेळचे लोक "१३" हा आकडा अशुभ मानत असत. (तेव्हा तेरा तेरा तेरा सुरूऊSSSSSSर हे गाणे नव्हते नाहीतर तेरा आकडा कायमचा काढूनच टाकण्यात आला असता.असो.) त्यामुळे (प्रत्यक्षात असल्या तरी) तेरा राशी नकोत असा निर्णय घेऊन भुजंगधारी राशीला काढून टाकण्यात आले. इतिहासात झालेल्या आपल्यावरचा अन्याय दूर करण्याचे या राशीने ठरवले आणि जोतीबा फुल्यांपासून नेल्सन मंडेला, चे गव्हेरा यांच्यासकट आंबेडकरांपर्यंत सर्वांना स्मरून "भुजंगधारी" राशीने 'समानतेसाठी' लढा चालू केला. आपला लढा तीव्र करतानाच "सत्यशोधक" समाज त्या राशीला उपयोगी पडला... आपल्या बद्दलचे सर्व ऐतिहासिक सत्य या राशीने जगासमोर ठेवले. अखेर जगाने तेराव्या भुजंगधारी राशीला मान्यता दिली. पण तिथेही या राशीने "कोणाची मेहेरबानी नकोय. मला माझे जन्मसिद्ध हक्क हवेत" असा बाणेदारपणा दाखवत "तेरावी" रास म्हणवून घ्यायला साफ नकार दिला. मीन नंतरची अशी शेवटची रास न होता या राशीने सरळ सरळ वृश्चिक आणि मकर यांच्या मध्ये घुसखोरी करत आपली जागा बनवली. सबब मोठ्या भांडणाला सुरुवात झाली.

जगभर स्वागत..!!
जगातल्या अनेक ज्योतिष वगैरेंनी तेराव्या राशीला पाठींबा दिला असून आता अतिशय क्लिष्ट आणि अवघड गणिती प्रक्रिया करता येणे शक्य असल्याने तेरावी रास असावीच असा ठराव जागतिक ज्योतिष परिषदेने नुकताच पास केल्याचे समजले. इतकेच नव्हे तर बारा प्रस्थापित राशी विरुद्ध एक अन्यायाखाली पिचली गेलेली रास याचे स्वरूप प्रस्थापित उच्चवर्गीय विरुद्ध शोषित कनिष्ठवर्गीय असे असल्याचे जागतिक कम्युनिस्ट चळवळीने जाहीर केले आहे. अशा प्रकारे भरगोस पाठिंब्याच्या बळावर भुजंगधारी राशीला ३६० अंशाच्या आकाशात विशेष आरक्षण देण्याची मागणी होत असल्याचे दिसून आले आहे. 



राजकीय उलथापालथ
तेराव्या राशीचा "शोध" लागताच तिला देण्यात आलेले मराठी नाव पाहून मनसे आणि शिवसेनेने या राशीला संपूर्ण पाठींबा जाहीर केला आहे. प्रथम कोणी मान्यता दिली यावरून दोन्ही पक्षांमध्ये आरोपांच्या फैरी झडत आहेत. काँग्रेस च्या वरिष्ठ नेत्यांनी या राशीबाबत "इटली" मधील शिलालेखात असलेले उल्लेख पाहून ताबडतोब मान्यता दिली आहे. भाजप ने यावर अद्याप मौन बाळगले असून 'या बाबत जाहीर भूमिका व धोरण ठरवताना अंतर्गत संघर्ष उफाळून येईल की काय या चिंतेत सध्या गडकरी असल्याचे' एका वरिष्ठ नेत्याने नाव उघड न करण्याच्या अटीवर सांगितले. पवार साहेबांनी (नेहमीप्रमाणेच) दोन वेगवेगळ्या मुलाखतीत दोन वेगवेगळ्या आणि परस्परविरोधी भूमिका मांडल्या आहेत. रिपाइं च्या नेत्यांनी ही रास दलित रास असल्याचे सांगून आरक्षणाच्या कल्पनेला पाठींबा दर्शवला आहे. त्यासाठी वेळ पडल्यास आम्ही आंदोलनही करू असा इशारा आठवल्यांनी दिला.
एकूणच राजकीय वर्तुळात या राशीमुळे खमंग चर्चा रंगू लागल्या आहेत. आणि पुढचे अधिवेशन या प्रश्नावरून वादळी होण्याची शक्यता बोलून दाखवली जात आहे.

भारताची भूमिका:
"नव्याने निर्माण झालेला राशींचा प्रश्न हा एक आंतरराष्ट्रीय प्रश्न असून भारत यामध्ये आपले कर्तव्य चोख बजावेल", असे आज पंतप्रधानांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले. या प्रश्नावर अभ्यास करण्यासाठी संसद सदस्यांची सर्वपक्षीय अशी एक विशेष समिती नेमण्यात आल्याचेही त्यांनी जाहीर केले. संबंधित समिती येत्या काही महिन्यात इटली, ग्रीस, चीन, दक्षिण अमेरिका, इजिप्त अशा प्राचीन संस्कृती असलेल्या देशांचा अभ्यास दौरा करेल व या प्रश्नावर सखोल अहवाल पुढच्या पावसाळी अधिवेशनात लोकसभेत मांडेल असे ठोस आश्वासनही पंतप्रधानांनी या वेळी दिले.

पाकिस्तानकडून (पुन्हा एकदा) भारताची कॉपी..!
भारताची या आंतरराष्ट्रीय प्रश्नावर असलेली तातडीची प्रतिक्रिया पाहून पाकिस्तानने इस्लाम आणि राशी यांचा संबंध काय यावर विचार करण्यासाठी समिती नेमली आहे. संबंधित समितीमध्ये एकूण ८ सदस्य असून त्यापैकी पाच जण पाकिस्तानी लष्करातले अधिकारी आहेत, दोन जण आयएसआय एजंट असून उरलेला एक सदस्य मौलवी आहे. संबंधित समितीचा अभ्यास दौरा पाकव्याप्त काश्मीर पासून सुरु होऊन पेशावरमध्ये संपेल असे वृत्त डॉन या वृत्तपत्राने दिले आहे.

विरोधी सूर...
'तेरावी रास ही खरी रास नसून तोतया रास आहे, त्यामुळे तिचा निषेध करावा' असा ठराव इतर बारा राशींनी केला आहे. यासाठी घेण्यात आलेल्या सभेचे अध्यक्षपद वृश्चिक राशीने भूषवले व आपल्या भाषणात भुजंगधारी राशीवर कडाडून हल्ला चढवला व या नव्या राशीच्या घुसखोरीमुळे मकर वृश्चिक रास यांना किती त्रास सहन करावा लागत आहे याबद्दल सांगितले. 'आपल्यामध्ये आपण नव्या राशीला सामावून घेऊ वाटल्यास काही अटी घालू, पण एकदम दुसरेच टोक न गाठता मध्यम मार्ग शोधू.' अशी भूमिका तूळ राशीने मांडली मात्र फारसे अनुमोदन न मिळाल्याने हा ठराव फेटाळण्यात आला.
दरम्यान अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीने "मुळात बारा राशींनाच आम्ही मानत नाही तेव्हा तेराव्या राशीला आम्ही मान्यता देण्याचा प्रश्नच येत नाही." असे पत्रक प्रसिद्धीस दिले. त्याचबरोबर दाभोलकरांनी पंतप्रधानांच्या विशेष समिती नेमण्याच्या निर्णयावर कडक टीका केली.
"तेरावी रास आधी असती तर कदाचित माझा सिनेमा लोकांना आवडला असता", असे हताश उद्गार अविनाश गोवारीकर यांनी खाजगीत काढल्याचे वृत्त एका सिने मासिकात प्रसिद्ध झाले. मात्र गोवारीकर यांनी तातडीने आपण असे काहीच न म्हणल्याचे जाहीर केले.
'राशीचक्र' हा कार्यक्रम बंद पडल्याने लोकांना निखळ मनोरंजन मिळेनासे झाले असल्याची टीका शरद उपाध्ये यांनी केली.
महाविद्यालयीन विद्यार्थी व विशेषतः विद्यार्थिनी यांना तेराव्या राशीचा जबरदस्त धक्का बसला आहे आणि लिंडा गुडमन ची पुस्तके चुकीची असल्याचे सिद्ध होणार या विचारांनी त्या कावऱ्याबावऱ्या झाल्या आहेत. बायबल सारखे लिंडा गुडमन चे पुस्तक वाचणाऱ्या एका विद्यार्थिनीने आत्महत्येचाही प्रयत्न केला म्हणे. तिची रास आधी "लिब्रा" होती आता ती "व्हर्गो" झाल्याने तिला धक्का बसून तिने हे कृत्य केल्याचे निष्पन्न झाले आहे. सामाजिक आरोग्य धोक्यात आणणाऱ्या या तेराव्या राशीला हाकलून लावा अशी मागणी समाजातील विविध स्तरातून उच्चरवाने होत आहे.

मुळातच असलेल्या बौद्धिक दुष्काळात हा तेरावा आल्याची खंत ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. जयंत नारळीकर यांनी आज एका कार्यक्रमात व्यक्त केली. लवकरात लवकर हा दुष्काळ संपो आणि प्रखर बुद्धिमत्तेचा सुकाळ सर्वत्र पसरो अशी इच्छाही त्यांनी बोलून दाखवली.

संपादकीय टीप:- आमच्या या वृत्तस्थळासकट इतर सर्व वृत्तपत्र आणि टीव्ही वाहिन्यांना खाद्य पुरवणाऱ्या या तेराव्या राशीचे शतशः आभार....!!!!!

२०१० की १०१०??

आपण नक्की कोणत्या सालात जगतोय??? २०१० की १०१०??
सध्या काही संस्था, नेते, गट,हितसंबंधी, राजकारणी लोक संपूर्ण भारतीय समाजाला मध्ययुगात नेण्याची पराकाष्ठा करताना दिसत आहेत. मग ते कोणत्याही धर्माचे असोत. मुस्लीम कट्टर वादामुळे जागतिक दहशतवादाची समस्या आ वासून उभी असतानाच मध्ययुगीन हिंदू कट्टरवादी लोकांमुळे राष्ट्रीय समस्या निर्माण झाली आहे. ती समस्या समोर यायला निमित्त झाले 'खाप पंचायत' प्रकरणाचे...
ज्या हिंदुत्ववादाचा (किंबहुना राष्ट्रवादाचा) स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी पुरस्कार केला त्याचा पूर्ण विसर आजच्या "सावरकरवादी किंवा हिंदुत्ववादी" म्हणवणाऱ्या आजच्या नेत्यांना पडलेला आहे. खाप पंचायतीचा प्रकार हा केवळ घृणास्पद नसून तिरस्करणीय आहे. काय खाप पंचायत? कसली खाप पंचायत?? यांना वाट्टेल ते निर्णय घेण्याचे आणि ठराव करायचे अधिकार कोणी दिले?? हेच लोक वाट्टेल ते कायदे बनवणार, हेच ते राबवणार, न्यायाधीश पण हेच लोक आणि शिक्षा जाहीर करून ती अमलात आणणारे लोकही हेच??? ही कुठली मुलखावेगळी पद्धत?? भारत देशाच्या सार्वभौमत्वाला आव्हान देणारे हे खाप पंचायत वाले उजळ माथ्याने हिंडू कसे शकतात??? देशाच्या संविधानाचा जाहीर अपमान करणारे लोक समाजाचे पुढारीपण कसे मिरवतात?? आणि हे असेच चालू राहिले तर कसले संविधान आणि कसले काय... देश चालला मध्ययुगातल्या अंधारयुगाकडे......

हे सगळे थांबले पाहिजे..... तेही ताबडतोब.... हिंदू संस्कृतीमधल्या उदात्त महान विचारांना डावलून मागासलेल्या चुकीच्या समाजविरोधी समजुती समाजात पसरवून, त्यायोगे दहशत पसरवून स्वतःचे महात्म्य वाढवणारे खाप पंचायतवाले लोक हे समाजाचे शोषण करणारे आधुनिक काळातले उच्च वर्णीय ठरतील खरेखुरे दहशतवादी ठरतील...आणि हेच मुस्लीम कट्टर पंथीय उलेमा आणि मुल्ला मौलवी वगैरेंनाही लागू होते.  या क्षुद्र लोकांना वेळीच रोखले नाही तर देशात अराजक माजेल... आणि त्यांना रोखण्याची ताकद आपल्या संविधानात आहे. पण जोपर्यंत संसदेत बसलेले आणि देशाचे नेतृत्व करणारे तद्दन भिकार राजकारणी इच्छा शक्ती दाखवत नाहीत तोपर्यंत संविधान म्हणजे कागदाचा कपटा आहे.... देशाच्या महान संविधानाचा अपमान करणाऱ्या या अराजकवादी अंधार युगातल्या खाप पंचायत आणि मुल्ला मौलवी उलेमा लोकांना कठोर शासन केलं पाहिजे.

खाप पंचायतवाल्यांची  एक मागणी वाचून हसूच येते आणि त्याचबरोबर धडकीही भरते...... लग्नाचे कमीतकमी वय कायद्याने कमी करायची मागणी त्यांनी केली आहे..याविषयी १७ जुलैला रोहतक येथे होणाऱ्या 'महापंचायत' मध्ये ठराव होणार आहे. मुलांचे लग्नाचे कमीतकमी वय २१ वरून १७ वर आणावे आणि मुलींचे १८ वरून १५ वर आशी या लोकांची मागणी आहे...

हे ऐकून मला इतिहासात वाचलेला टिळकांच्या काळी झालेला वाद आठवला... मुलींचे लग्नाचे वय १२ वरून १४ वर नेण्यासाठी कायदा करण्यात आल्याने महाराष्ट्रभर वादंग माजले होते... पण कायदा झाल्यावर मुळातच सुसंस्कृत असलेल्या ब्रिटीश लोकांनी त्याची कठोर अंमलबजावणी केली. हळू हळू समाजानेही हा बदल मान्य केला. पूर्वी फक्त सुधारकांपुरताच मर्यादित असलेला हा बदल समाजात सर्वत्र पसरला. हे लग्नाचे वय हळू हळू वादांसहित वाढत गेले. आणि अखेर विवाहाच्या वेळी मुलीने सज्ञान असणे आवश्यक आहे या अतिशय सुसंकृत आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोनाला अनुसरून लग्नासाठी मुलीचे कमीत कमी वय १८ ठरवण्यात आले तर मुलाचे २१. गेली अनेक वर्षे बाल विवाह थांबवण्याचे सरकारने आणि अनेक सामाजिक संस्थांनी  अथक प्रयत्न केले, त्यांच्या प्रयत्नांना यश येऊन बाल विवाहांचा दर मोठ्या प्रमाणात कमी झाला. समाजाच्या प्रगल्भतेचे हे लक्षण आहे.


 
याबरोबरच सध्या चर्चेत असलेला महत्वपूर्ण मुद्दा म्हणजे खाप पंचायतीने अनेक ठिकाणी "ऑनर किलिंग" या प्रकाराला दिलेली मान्यता. धर्मबाह्य कृती करणाऱ्या व्यक्तीला किंवा काही बाबतीत संपूर्ण कुटुंबालाच ठार मारण्याची प्रथा म्हणजे ऑनर किलिंग. कुटुंबाच्या किंवा एखाद्या विशिष्ट समाजाच्या/गावाच्या तथाकथित प्रतिष्ठेला तडे जाईल असे कृत्य करणाऱ्या व्यक्तीला किंवा व्यक्तींना व त्यांच्या कुटुंबांना ठार मारण्याच्या घटनांनी देश हादरून गेलेला आहे. अशा घटना हरियाणासारख्या एका कोपऱ्यातल्या राज्यात घडल्यावरच देशभरातल्या कानाकोपऱ्यातल्या प्रतिगामी संघटनांनी डोके वर काढले आहे. अशा संघटना लोकांच्या धार्मिकतेचा फायदा उठवून जनशक्ती आपल्या बाजूला खेचत आहेत. आणि याच जनशक्तीच्या आधारावर म्हणजेच अर्थातच मतपेटीच्या आधारावर आपल्याला हवे ते घडवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अशा वेळी यांना ठेचण्याचे काम आपण करायचे सोडून आयत्या बिळावर नागोबा बनून यांचेच मुद्दे उचलून धरायचे राजकारण्यांना सुचावे यासारखे दुर्दैव कोणते?

हरियानाचे माजी मुख्यमंत्री ओमप्रकाश चौताला आणि काँग्रेसचे खासदार नवीन जिंदाल हे देशविरोधी, समाजविरोधी खाप पंचायतीच्या बाजूने जोरदार मतप्रदर्शन करत आहेत. आणि दुसऱ्या बाजूला काँग्रेस पक्ष मात्र काहीच विशेष मत व्यक्त न करता, जिंदाल यांचे वैयक्तिक मत असल्याचे सांगत आहे. पण जिंदाल यांचे हे मत चुकीचे असल्याचे सांगून, त्याला विरोध करण्याचे धारिष्ट्य काँग्रेस मध्ये नसल्याचे दिसले आहे. भाजप तर या सर्वावर एक शब्दही बोलायला तयार नाही. इतक्या प्रतिगामी असणाऱ्या खाप पंचायातीविरोधात एकही स्त्री खासदार, आमदार किंवा स्त्री नेतृत्वाला एक शब्दही उच्चारावा वाटू नये हा "स्त्री मुक्ती"च्या घोषणांचा दारूण पराभव आहे. आंतरजातीय तर सोडाच पण आंतरधर्मीय, आंतरदेशीय विवाह होऊन भारतातील सर्वात महत्वाची व्यक्ती बनलेल्या श्रीमती सोनिया गांधी नवीन जिंदाल यांना कशा काय आपल्या नेत्या म्हणून चालतात हे मात्र मला कळेनासंच झालंय....!! दलित स्त्री शी लग्न करणाऱ्या मुलाला ठार मारण्याची धमकी देणाऱ्या खाप पंचायतीला लोकसभेच्या दलित सभापती चालतात असे दिसते...
याचबरोबर अजून एक उद्विग्नता आणणारी गोष्ट म्हणजे एकाही धार्मिक/अध्यात्मिक नेत्याने (रामदेवबाबा, श्री श्री रविशंकर इ.) या सगळ्याचा जाहीर निषेध व्यक्त केलेला नाही. भारताला समर्थ बनवण्याची घोषणा करणाऱ्या रामदेवबाबांना खाप पंचायतीचे सामर्थ्य अपेक्षित आहे काय???? तसे नसेल तर मग त्यांच्या बोलण्यात, जाहीर निवेदनात या सगळ्याचा निषेध का नाही???


सुसंस्कृतता, विविधतेत एकता, घटनेने दिलेली समानता या गोष्टींचा आपण भारतीय अभिमान बाळगतो... मात्र खाप पंचायत आणि मुल्ला मौलवी वगैरेंसारख्या घटनाबाह्य संस्थानांमुळे समाजाच्या प्रगल्भतेवर, सुसंस्कृततेवर, एकतेवर, समानतेवर घाला घातला जातोय. आणि यामुळे देश खिळखिळा होतो आहे.. एकात्मतेच्या दृष्टीने तर खिळखिळा होतोच आहे. पण वैचारिक, बौद्धिक आणि भावनिक दृष्ट्याही खिळखिळा होतो आहे. आणि राष्ट्राचे इतके अपरिमित नुकसान होत असताना आपल्या स्वार्थी, अडाणी, निष्क्रिय आणि निर्बुद्ध अशा राजकारण्यांनी मूग गिळून बसावे याचा तुम्हाला संताप येत नाही काय??? डोके फिरून जात नाही काय?? अशा वेळी भाजप सारखे हिंदूंचे कैवारी असल्याचा आव आणणारे पक्ष हिंदू धर्माची ही क्रूर विटम्बना पाहून त्याचा कडक निषेध का करत नाहीत? मतपेटीवर डोळा ठेऊन देशहितावर तिलांजली सोडणारे हे गेंड्याच्या कातडीचे काँग्रेसचे लोक कधीपर्यंत आपले नेतेपद मिरवणार आहेत?? कुटुंबाच्या विरोधात जाऊन आपल्या आयुष्याचा लग्नाचा निर्णय घेणाऱ्या एका २३ वर्षीय  मुलीला ठेचून मारण्याचा आदेश देणाऱ्या उत्तर प्रदेशातल्या मुल्ला मौलवींना अटक का होत नाहीत?? काँग्रेस आणि तसले तद्दन भिकार तथाकथित सेक्युलर पक्ष किती वर्ष क्षुद्र कट्टरपंथीयांचे लांगुलचालन करणार आहेत?????
पुढच्या वेळी मताची भिक मागायला तुमच्या दरवाजावर हे लोक आले तर त्यांना हे कटू प्रश्न विचारण्याचे कष्ट आता तरी आपण घेणार आहोत का?? की अजूनही आपण मतदानाच्या दिवशी सुट्टीच आहे असे मानून, महाबळेश्वरला नाहीतर माथेरानला जाणार आहात????

खाप पंचायत आणि तसलेच मुल्ला मौलवी हा केवळ समाजातल्या एखाद दुसऱ्या रुढीचा प्रश्न नसून हा प्रश्न आहे संपूर्ण देशाच्या स्वातंत्र्याचा. वैचारिक, बौद्धिक, भावनिक स्वातंत्र्याचा.. देशाच्या सार्वभौमत्वाचा... देशाच्या संविधानाचा...

प्रश्न गंभीर आहे... आणि त्यावर उपाययोजनाही गंभीरच असली पाहिजे...

बेस्ट ऑफ फाईव्ह!!!!

११ वी मध्ये प्रवेश देताना दहावीतल्या एकूण ७ विषयांपैकी सर्वात जास्त गुण असलेले ५ विषयच विचारात घ्यावे असा निर्णय सरकारने घेतला आहे.
बेस्ट ऑफ फाईव्ह चा निर्णय क्रांतिकारी आहे असे माझे मत आहे. आजपर्यंतच्या पद्धतीमुळे एखाद्या विषयात पैकीच्या पैकी गुण मिळवणारा विद्यार्थी दुसऱ्या एखाद्या विषयात मागे राहिल्यास त्याची एकूण टक्केवारी खालावत असे. एकूणच सरकारनेच विषय ठरवून द्यायचे आणि विद्यार्थ्यांवर त्याचा बोजा टाकायचा अशा प्रकारचे ही पद्धत होती. परंतु आता विद्यार्थ्यांवर कमी दबाव असेल. एखाद्या विषयात गुण कमी पडले तरी त्यामुळे चांगल्या महाविद्यालयात प्रवेश मिळणार नाही ही भीती कमी होईल.  अर्थात या योजनेचा फायदा सर्वच विद्यार्थ्यांना होणार असल्यामुळे महाविद्यालयांचे 'कट ऑफ' सुद्धा अजूनच वरती जातील यात शंका नाही आणि 'बेस्ट ऑफ फाईव्हचा प्रत्यक्ष फायदा फारसा मिळेलच याची शाश्वती नाही. मात्र या योजनेमुळे मानसिक दृष्ट्या विद्यार्थ्यांना आधार मिळेल त्याचं काय? आज एखाद दुसऱ्या विषयामुळे टक्केवारीवर होणारा परिणाम, एकूणच 'प्रोफाईल' वर होणारा परिणाम या विचाराने विद्यार्थी आणि त्याहून जास्त विद्यार्थ्यांचे पालक हताश होताना दिसतात... स्पर्धेच्या या दुनियेत आता आपले/ आपल्या पाल्याचे कसे होणार या विचाराने हतबल होताना दिसतात. त्यांना या योजनेमुळे मानसिक आधार मिळेल. आणि तो सध्याच्या परिस्थितीत महत्वाचा आहे.

सध्या जो महत्वाचा आक्षेप या योजनेवर घेण्यात येत आहे तो म्हणजे ज्या क्षेत्रात विद्यार्थी प्रवेश घेऊ इच्छितो त्या क्षेत्रातले त्याला पुरेसे ज्ञान नसेल तर गुणवत्ता खालावेल... म्हणजे बेस्ट ऑफ फाईव्ह मध्ये सायन्स विषय नसलेल्या विद्यार्थ्यालाही एकूण टक्केवारीच्या जोरावर सायन्स साईड ला प्रवेश का द्यावा? प्रश्न अतिशय योग्य आहे, हे कोणीच अमान्य करणार नाही. पण सध्याच्या परिस्थितीत तरी हे कुठे लागू होते आहे?
उदा.  "अ" या विद्यार्थ्याला सायन्स मध्ये ६० गुण आहेत पण त्याची टक्केवारी संस्कृत या विषयातील पैकीच्या पैकी गुणांमुळे झाली आहे ८०. दुसऱ्या बाजूला "ब" या विद्यार्थ्याला सायन्स मध्ये गुण आहेत ९० पण त्याची टक्केवारी इतिहास या विषयातील कमी गुणांमुळे आहे ७९. अशा परिस्थितीत सध्या ८० टक्के असलेल्या "अ" मुलाला सायन्स ला प्रवेश दिला जातो.  याच जागी "ब" हा विद्यार्थी सायन्स साईड साठी अधिक योग्य असूनही असे घडते...

सध्याच्या योजनेमुळे यामध्ये काही फार फरक पडणार नाही. पण तोटाही होणार नाहीये. लगेच काही क्रांतिकारी बदल घडून येईल अशी अपेक्षाच करणं चूक आहे. पण क्रांतिकारी बदलाची ही योजना म्हणजे पहिली पायरी आहे. १४ लाख विद्यार्थी बोर्डाची परीक्षा देतात, त्यामुळे बेस्ट ऑफ फाईव्ह करून प्रवेश प्रक्रिया नीट होत आहेना हे पाहणे आवश्यक असल्यामुळे पुढची पायरी याच वर्षी घेणे इष्ट नाही. या वर्षी सर्व काही सुरळीत झाले की पुढच्या वर्षी या वर्षीच्या चुका टाळून पुढची पायरी घेता येऊ शकते. 
आणि याच्या पुढची पायरी असेल ज्या साईड ला विद्यार्थ्याला जायचे आहे त्या साईडचे काही विषय सक्तीचे करणे आणि 'बेस्ट ऑफ फाईव्ह' विषय विद्यार्थ्यांना प्रवेश अर्जावर ठरवण्याचा अधिकार!
सायन्स साईड ला जाण्यासाठी बेस्ट ऑफ फाईव्ह मध्ये सायन्स आणि गणित हे विषय असलेच पाहिजेत अशाप्रकारचे नियम. प्रवेश अर्ज भरताना विद्यार्थी आपले ५ बेस्ट विषय अर्जात लिहून देतील. यामुळे एकूणच विद्यार्थ्यांसाठी लवचिकता राहील आणि तरीही गुणवत्ता मात्र खालावणार नाही.

उदा. "अ" या विद्यार्थ्याला सायन्ससाठी प्रवेश हवा आहे. त्यासाठी त्याने अर्ज भरून दिला. अर्ज देताना सक्तीच्या सायन्स आणि गणित या विषयांचे गुण त्याने अर्जात भरावे, उरलेले ३ विषय कोणते लिहावेत हे मात्र त्याचे त्याने ठरवावे. अर्थातच ज्या विषयात सर्वात जास्त गुण आहेत तेच विषय तो लिहील यात शंका नाही. मात्र साईड प्रमाणे बदल करायचे असल्यास एकूण प्रक्रियेत लवचिकता राहील. म्हणजे याच "अ" विद्यार्थ्याला वाणिज्य शाखेसाठीही अर्ज करायचा आहे, तर समजा गणित हा विषय त्यासाठी सक्तीचा असेल तर तो प्रवेश अर्जात भरल्यावर उरलेले ४ विषय कोणते निवडावे हे स्वातंत्र्य राहील. कदाचित त्यामध्ये तो सायन्स घेणारही नाही. त्यामुळे त्याचे 'बेस्ट ऑफ फाईव्ह' चे विषय सायन्स अर्जासाठी आणि वाणिज्य अर्जासाठी वेगळे असतील. आणि हीच लवचिकता अपेक्षित आहे.

अशा प्रकारच्या व्यवस्थेमुळे आज जे सर्वांना एकाच पारड्यात तोलण्याचे काम प्रवेश प्रक्रियेद्वारे होते आहे ते बंद होईल आणि विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन सरसकट न होता त्यांच्या त्यांच्या साईडच्या निवडीनुसार होईल जे विद्यार्थ्यांसाठी खूपच सुसह्य असेल. कारण पालक, समाज आणि एकूणच व्यवस्थेकडून होणारी त्यांची तुलना सगळ्या विद्यार्थ्यांशी न होता, एकूण विद्यार्थी संख्येच्या १/३च विद्यार्थ्यांशी होईल....!!!

निश्चितच ही योजना आशादायी आहे. आता या सर्व योजनेची कार्यवाही कशी होते आहे हे पहायला हवे... ....

आकाशवाणीचं हे पुणे केंद्र आहे....

रोज सकाळी हजारो घरांमध्ये हे ऐकू येतं... हजारो गृहिणी सकाळी स्वयंपाकात फोडणी देता देता हे वाक्य ऐकतात.... पुण्यात हे वाक्य ऐकला नाही असा मराठी मनोस शोधणे फार अवघड आहे. तर अशा या पुणे आकाशवाणी केंद्रातून एकदा एका सामाजिक संस्थेच्या संस्थापक सदस्यांना फोन आला... त्यांना मुलाखत हवी होती... सामाजिक संस्था तशी नवी होती, संस्थापक सदस्य तरुण होते... "आकाशवाणी पुणे केंद्र" आपली दाखल घेते म्हणजे काय...!!! वाहवा!!! सद्या, कान्या आणि हृष्या अशी या तिघा संस्थापक सदस्यांची नावे....
तिघेही ठरल्या दिवशी ठरल्या वेळेला, बरोबर ११ वाजता आकाशवाणी, पुणे इथे पोचले. आपल्या नेहमीच्या सवयीने, संस्थेचे नेहमीचे काम म्हणून त्यांनी माहिती अधिकार कायद्यातील कलम ४ प्रमाणे सर्व माहिती दिसेल अशा ठिकाणी ठसठशीत पद्धतीनी लावली आहे ना हे पहिले आणि समाधानाचा एक सुस्कारा सोडला.

तेवढ्यात एक मुलगी (साधारण वय ३०, यावरून बाई म्हणावे की मुलगी ते तुम्ही ठरवा. मी तरी स्त्रियांचा आणि त्यांच्या भावनांचा आदर करत सध्या 'मुलगी' असेच म्हणतो! ) त्यांच्याकडे चालत आली, " पु.प.स. उर्फ पुणे परिवर्तन समिती या संस्थेतून आलेले तुम्हीच का?", तिने प्रश्न केला. आपल्याला आजकाल लोक ओळखायला लागलेत या विचाराने सद्या एकदम सुखावला. त्यावर 'आपण येणारच होतो आत्ता म्हणून तिनी ओळखले' अशा प्रकारची नजरानजर कान्या आणि हृष्या मध्ये झाली. तिघे त्या मुलीच्या मागे मागे जाऊ लागले. लवकरच "चर्चा स्टुडीओ" अशी पाटी असलेल्या दरवाजातून चौघे आत गेले.

" युववाणी मध्ये आपले स्वागत, आज आपला विषय आहे तरुण आणि सामाजिक कार्य...", रेकॉर्डिंगला सुरुवात झाली...
सुमारे ४० मिनिटांनंतर सद्या, हृष्या आणि कान्या खुश होऊन बाहेर पडले. रेकॉर्डिंग झाले होते. "पुपस" च्या कार्याविषयी, एकूण उद्दिष्टांविषयी, पुण्यात झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर "पुपस" च्या कार्यकर्त्यांनी केलेली मदत इत्यादी चर्चा हसत खेळत करून तिघे समाधानाने बाहेर पडले.
" कार्यक्रम कधी ऐकायला मिळेल??", तिघांच्याही मनात असलेला प्रश्न कान्याने विचारला.. (तसेही प्रश्नांना वाचा फोडणे हेच आपले काम असे कान्या मनापासून मानतो!!!)
" येत्या शनिवारी सकाळी ९.१० मिनिटांनी, युववाणी या कार्यक्रमात...", ती मुलगी उत्तरली...

तिघे खुश होऊन मोठ्या आदराने आकाशवाणी पुणे केंद्राकडे बघत केंद्रातून बाहेर पडले....

कान्या तर विशेषच खुशीत होता... आपल्या "पुपस"ची आकाशवाणीने घेतलेली दखल आपल्या सर्व आप्तेष्टांना कळावी, आणि जरा आपले कौतुकही व्हावे अशा दुहेरी हेतूने, आपल्या फुकट एसएमएस योजनेचा वापर करून कान्याने चौफेर एस एम एस ची उधळण केली... कधीही आयुष्यात ज्याला मेसेज करायचे कष्ट त्याने घेतले नव्हते त्या व्यक्तीलाही एस एम एस करून कान्याने शनिवारी सकाळी रेडीओ ऐकण्याबद्दल बजावले...
सर्वांनी त्याला "नक्की ऐकतो" असे कळवले देखील...!!! कान्या अजूनच खुश...!!! 

अखेर शनिवारची ती सकाळ उजाडली... सद्या कान्या आणि हृष्या तिघेही कान्याच्या घरी आकाशवाणीचे पुणे केंद्र ऐकण्यासाठी जमले. ९.१० मिनिटे उलटताच 'युववाणी' कार्यक्रमाला सुरुवात झाली. तिघे मन लावून ऐकू लागले...
" आज आपला विषय आहे 'आय टी मधले ताणताणाव', आपण काही तरुणांशी या विषयावर गप्पा मारणार आहोत..."
पुढचा अर्धा तास तिघे 'आय टी मधले ताणताणाव' याबद्दल ऐकत बसले.... पण चुकूनही "पुपस" आणि पुपस च्या संस्थापक सदस्यांबद्दल कोणी काहीच बोलले नाही...
"याला काहीच अर्थ नाही..." हृष्या उद्गारला... "थांब मी त्या मुलीला फोन लावतो", सद्याने लगेच नक्की काय झाले या प्रश्नाचा छडा लावायचे ठरवले.
"अहो, तुमचा कार्यक्रम कालच झाला....", त्या मुलीचे हे उत्तर ऐकून सद्याची शीरच तडकली...
"अहो पण याला काही अर्थ आहे का? शनिवारी लागेल असा म्हणला होतात तुम्ही..."- सद्या
" हो, पण आम्ही कालच लावला तो..."- मुलगी
"अहो पण असा कसा करू शकता तुम्ही??" सद्या जवळपास ओरडलाच..
"हे पहा मि. सद्या, आम्ही संगीतलेल्याच वेळी कार्यक्रम प्रसारित करू असे नाही. तशा आशयाची पाटी आमच्या ऑफिस च्या दरवाज्यातच लावलेली आहे. ती तुम्ही वाचली नाही ही आमची चूक असू शकत नाही..."- मुलीने ठामपणे सद्याला बजावले आणि फोन ठेवून दिला.

सद्या हृष्या आणि कान्या तिघेही हतबल....
त्यात फोन वर फोन येत होते... "अरे तुमचा कधी आहे?", "आत्ता काहीतरी वेगळंच लागला होतं..."
दिवसभरात असेही अनेक जण भेटले जे खरं तर सकाळी ११ वाजता उठले होते पण आपल्या मित्रांना वाईट वाटू नये म्हणून भेटल्या भेटल्या त्यांनी " वा! काय अप्रतिम कार्यक्रम झाला रे!!! तू तर एकदम फक्कड बोललास..." अशी प्रतिक्रिया दिली...!!!!

राहून राहून तिघांच्या कानात एकंच गोष्ट घुमत होती... "आकाशवाणीचे हे पुणे केंद्र आहे....."